Rất nhiều ứng dụng nông nghiệp đã được làm ra ở Việt Nam — ghi chép, truy xuất, dự báo, kết nối thị trường.
Phần lớn trong số đó nay không ai dùng. Không phải vì làm kém, mà vì chúng được thiết kế cho một người nông dân không tồn tại.
Vì sao chúng bị bỏ
Phải nhập liệu mà không được gì lại. Đây là nguyên nhân số một: app yêu cầu nông hộ ghi mỗi ngày, nhưng lợi ích thì thuộc về người khác — doanh nghiệp thu mua, cơ quan quản lý, hoặc nhà nghiên cứu. Người ghi không thấy mình được gì thì ngừng ghi sau hai tuần.
Thiết kế cho người quen dùng máy tính. Nhiều tầng menu, nhiều trường bắt buộc, thuật ngữ kỹ thuật.
Đòi kết nối liên tục trong khi ở rẫy không có mạng.
Không dùng được bằng một tay — người đang làm việc ngoài đồng thì tay bẩn, tay ướt, đang bế thứ gì.
Chữ nhỏ. Người dùng chính của app nông nghiệp phần lớn không còn trẻ.
Dữ liệu không thuộc về người nhập. Ghi cả năm rồi đổi app thì mất sạch.
Làm theo dự án. App được làm để hoàn thành một dự án, không có ai duy trì sau đó — và hết kinh phí là hết cập nhật.
Không ai hỏi người dùng trước khi làm. Đây là gốc của gần hết những điều trên.
Cái thật sự được dùng
Nhìn những thứ nông hộ Việt Nam đang dùng hằng ngày thì thấy rõ:
Nhóm nhắn tin. Đây là công cụ số phổ biến nhất trong nông nghiệp Việt Nam — hỏi giá, hỏi bệnh cây, gửi ảnh, bán hàng. Nó thắng mọi app chuyên dụng vì ai cũng đã có, đã quen, và không phải học gì.
Gửi ảnh để hỏi. Chụp lá bệnh gửi cho người biết — hành vi tự nhiên và rất phổ biến.
Xem video hướng dẫn — và xem chứ không đọc.
Bán hàng qua kênh có sẵn thay vì qua sàn chuyên ngành.
Ghi vào sổ giấy rồi chụp lại.
Gọi điện. Vẫn là cách hỏi phổ biến nhất.
Điểm chung: thứ được dùng là thứ đã có sẵn trong tay, không cần học, và cho lại lợi ích ngay.
Nguyên tắc cho ai muốn làm
Nếu vẫn muốn làm công cụ cho nông hộ:
Cho lợi ích ngay từ lần dùng đầu. Nhập một thứ thì thấy được một thứ có ích — giá thị trường, cảnh báo, lời khuyên. Không có phần lại thì không ai dùng lần hai.
Càng ít nhập liệu càng tốt. Ưu tiên ảnh, giọng nói, và dữ liệu tự động từ cảm biến. Người nông dân nói dễ hơn gõ rất nhiều.
Chạy được khi mất mạng, đồng bộ sau.
Một tay, chữ lớn, ít bước.
Dùng kênh họ đã có. Làm trợ lý trong nhóm nhắn tin thắng làm một app riêng — vì rào cản gần bằng không.
Dữ liệu thuộc về người nhập và xuất ra được.
Có người thật đứng sau. Với nhóm này thì lòng tin đến từ người, không từ phần mềm — và một người cán bộ kỹ thuật trả lời trong nhóm có giá trị hơn mọi tính năng.
Hỏi hai mươi hộ trước khi viết dòng mã đầu tiên.
Cái đáng làm
Nhìn theo tiêu chí trên thì thấy nhóm việc thật sự có giá trị:
Chẩn đoán bệnh cây và bệnh vật nuôi qua ảnh — đúng hành vi đã có, và cho lợi ích tức thì.
Thông tin giá minh bạch — thứ nông hộ cần nhất và thiếu nhất, và nó là lý do đủ mạnh để họ mở app.
Cảnh báo thời tiết theo vùng nhỏ và theo cây trồng cụ thể.
Hỏi đáp bằng giọng nói — vượt rào cản gõ chữ và rào cản đọc.
Ghi chép bằng giọng nói thay cho nhập biểu mẫu.
Truy xuất nguồn gốc mà người ghi được hưởng — bán được giá cao hơn thì họ sẽ ghi.
Kết nối với người mua thật, không phải một sàn không có người mua.
Dịch tài liệu kỹ thuật sang tiếng Việt và tiếng dân tộc.
Chỗ dễ nhầm
Tưởng vấn đề là nông hộ không chịu dùng công nghệ. Họ dùng rất nhiều — chỉ là dùng thứ tiện, không dùng thứ được thiết kế cho họ.
Tưởng cần dạy họ dùng app. Nếu phải dạy thì thiết kế đã sai.
Tưởng dữ liệu là mục tiêu. Dữ liệu là kết quả của việc người ta dùng công cụ có ích — không phải ngược lại.
Tưởng app thay được cán bộ kỹ thuật. Nó bổ trợ; lòng tin vẫn nằm ở người.
AI đổi được gì
Đây là mảng mà công nghệ mới gỡ đúng những rào cản cũ:
- Giọng nói thay gõ chữ — người nông dân nói tiếng địa phương, máy hiểu và ghi lại. Đây là thay đổi lớn nhất, vì rào cản gõ chữ và rào cản đọc là hai rào cản lớn nhất của mọi app nông nghiệp trước đây.
- Ảnh thay biểu mẫu — chụp cây, chụp con vật, chụp sổ giấy; máy nhận dạng và ghi.
- Chẩn đoán qua ảnh đã đủ tốt cho nhiều bệnh phổ thông.
- Trả lời trong kênh họ đã dùng — không cần app mới.
- Dịch tiếng dân tộc.
- Giải thích tài liệu kỹ thuật bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
Ranh giới:
- Không thay được cán bộ kỹ thuật đến tận nơi — nhìn cả vườn, sờ đất, hỏi lịch sử canh tác.
- Chẩn đoán qua ảnh có sai số, và sai thì phun thuốc sai — hậu quả thật.
- Không có mạng thì không dùng được phần lớn tính năng, và đây vẫn là giới hạn ở nhiều vùng.
- Không thay được lòng tin. Nông hộ tin người quen, người cùng vùng, người đã đúng vài lần — và đó là thứ xây bằng thời gian.
- Không giải được bài toán đầu ra. Công cụ tốt nhất cũng không tạo ra người mua.
Vì sao cái tên đáng chú ý
"App ong dú" gọn, cụ thể, và gợi đúng thứ đang bàn: công cụ số cho một nghề nông nghiệp nhỏ.
Về nội dung, đây là chỗ trống ở tầng phản tư: rất nhiều tiền và rất nhiều công đã được bỏ vào các ứng dụng nông nghiệp ở Việt Nam, phần lớn không còn ai dùng, và không ai tổng kết vì sao.
Nội dung tiếng Việt về chuyển đổi số nông nghiệp toàn bộ là bài giới thiệu giải pháp và tin dự án. Không ai nói rằng phải nhập liệu mà không được gì lại là nguyên nhân số một, rằng nhóm nhắn tin đang thắng mọi app chuyên dụng, và rằng nếu phải dạy người dùng thì thiết kế đã sai.
Mà đó là ba điều quyết định lần sau có làm ra thứ dùng được hay không.
AI đã làm cho việc nhập bằng giọng nói và bằng ảnh khả thi — gỡ đúng rào cản đã giết phần lớn app trước đây. Thứ còn khan hiếm là hiểu biết về vì sao chúng thất bại, và một cái tên cụ thể để nói chuyện đó.
appongdu.com là phần thứ hai.
Xem thông tin tên miền: appongdu.com trên Tên Miền Đẳng Cấp
